راهنمای خرید مادربرد ۱۴۰۵؛ سوکت، چیپست و اندازه را چطور انتخاب کنیم
مادربرد عملکرد را زیاد نمی‌کند، تعیین می‌کند بعداً چه چیزی می‌توانید اضافه کنید. انتخاب سوکت، چیپست، اندازه، رم و M.2 به ترتیبی که واقعاً مهم است.
پردازنده را انتخاب کرده‌اید، کارت گرافیک را هم. می‌رسید به مادربرد و با ده‌ها مدل روبه‌رو می‌شوید که اسمشان شبیه هم است و قیمتشان چند برابر هم. وسوسه‌ی طبیعی این است که ارزان‌ترین مدلی که «جا می‌شود» را بردارید و بقیه‌ی بودجه را خرج قطعات دیگر کنید.
مادربرد عملکرد سیستم را زیاد نمی‌کند؛ کاری که می‌کند این است که تعیین می‌کند بعداً چه چیزی می‌توانید اضافه کنید. چند درایو M.2 جا می‌شود، تا چند گیگ رم می‌خورد، پردازنده‌ی پرمصرف را می‌تواند تغذیه کند یا نه، و دو سال بعد که خواستید ارتقا بدهید، دستتان باز است یا باید کل برد را عوض کنید.
در این مطلب به ترتیبی که واقعاً مهم است جلو می‌رویم: سوکت، چیپست، اندازه، رم، M.2 و در آخر چیزهایی که معمولاً از قلم می‌افتند. مادربردهای موجود پی سی ماد هم در هر بخش آمده‌اند.
منبع اعداد: ویژگی‌های اجباری هر چیپست از مشخصات پلتفرم AM5 و LGA1851 است. آنچه هر مدل علاوه بر حداقل اجباری ارائه می‌دهد بین برندها فرق دارد و در صفحه‌ی همان محصول نوشته شده؛ پس برای عدد دقیق هر مدل، به صفحه‌ی خودش مراجعه کنید.
قدم اول: سوکت باید با پردازنده بخورد
این تنها جایی است که اشتباه در آن، قطعه را غیرقابل استفاده می‌کند. سوکت، شکل فیزیکی محل نشستن پردازنده است و هیچ آداپتوری وجود ندارد.
| سوکت | پردازنده‌ها | رم |
|---|---|---|
| AM5 | رایزن سری ۷۰۰۰، ۸۰۰۰ و ۹۰۰۰ | فقط DDR5 |
| LGA1851 | اینتل Core Ultra سری ۲۰۰ | فقط DDR5 |
| LGA1700 | اینتل نسل ۱۲، ۱۳ و ۱۴ | بسته به مدل، DDR4 یا DDR5 |
یک نکته که پول آدم را نجات می‌دهد: AM5 عمر طولانی‌تری دارد و AMD روی همین سوکت چند نسل پردازنده عرضه کرده. اگر برنامه‌تان این است که دو سال بعد فقط پردازنده را عوض کنید، این موضوع به نفع AM5 است. در سمت اینتل، LGA1851 سوکت تازه است و LGA1700 دیگر مسیر ارتقای رو به جلو ندارد.
چیپست: چه چیزی را تعیین می‌کند و چه چیزی را نه
چیپست تعیین می‌کند چند پورت و چند لِین در اختیار شماست و آیا اجازه‌ی اورکلاک پردازنده را دارید یا نه. چیزی که تعیین نمی‌کند، سرعت پردازنده در کارهای معمول است؛ یک رایزن ۹۰۰۰ روی برد B850 و X870 در بازی تفاوت محسوسی نمی‌کند.
سمت AMD
| چیپست | اورکلاک پردازنده | اسلات گرافیک (حداقل تضمینی) | USB4 | مناسب برای |
|---|---|---|---|---|
| X870E | دارد | PCIe 5.0 | اجباری | رده‌بالا، چند درایو و کارت افزودنی |
| X870 | دارد | PCIe 5.0 | اجباری | رده‌بالا با بودجه‌ی منطقی‌تر |
| B850 | دارد | PCIe 4.0 | اختیاری | نقطه‌ی تعادل بیشتر سیستم‌ها |
| B840 | ندارد | PCIe 4.0 | اختیاری | سیستم اقتصادی بدون اورکلاک |
| A620 | ندارد | PCIe 4.0 | اختیاری | اداری و شروع ارزان روی AM5 |
اورکلاک حافظه (EXPO) روی همه‌ی بردهای AM5 هست، پس اگر فقط می‌خواهید رم را روی پروفایل اعلام‌شده‌اش اجرا کنید، به برد گران‌تر نیازی ندارید.
«حداقل تضمینی» یعنی چه؟ یعنی چیپست موظف است دست‌کم این نسل را بدهد؛ سازنده می‌تواند بیشتر بدهد. مثلاً روی بعضی بردهای B850 اسلات گرافیک PCIe 5.0 است. تنها جای مطمئن برای فهمیدنش، مشخصات همان مدل است.
سمت اینتل
- Z890: اجازه‌ی اورکلاک پردازنده، بیشترین تعداد لِین و پورت. برای پردازنده‌های رده‌بالا و سیستم‌هایی که چند درایو پرسرعت دارند.
- B860: اورکلاک پردازنده ندارد ولی اورکلاک رم دارد. برای اکثریت سیستم‌های گیمینگ و کاری کافی است.
- H810: پایه‌ترین گزینه. معمولاً دو اسلات رم دارد (نه چهار) و تعداد پورت و M.2 کمتری؛ برای سیستم اداری مناسب است، برای گیمینگ محدودکننده.
اندازه: ATX یا Micro-ATX یا Mini-ITX
اندازه‌ی برد باید با کیس بخورد. کیس بزرگ، برد کوچک را جا می‌دهد؛ برعکسش نه.
- ATX: اندازه‌ی استاندارد. بیشترین اسلات توسعه، معمولاً چهار اسلات رم و بیشترین M.2.
- Micro-ATX: کوتاه‌تر. معمولاً چهار اسلات رم دارد ولی اسلات توسعه و M.2 کمتر. برای بیشتر سیستم‌های گیمینگ کاملاً کافی است.
- Mini-ITX: کوچک‌ترین. فقط دو اسلات رم و یک اسلات گرافیک. فقط وقتی انتخاب کنید که کوچک بودن سیستم هدف خودتان باشد، چون هم گران‌تر است و هم محدودتر.
نکته‌ی عملی: در کیس‌های کوچک، فضای اطراف سوکت تنگ است. اگر خنک‌کننده‌ی بزرگ در نظر دارید، ارتفاع مجاز کیس و فاصله‌ی سوکت تا اسلات‌های رم را ببینید. راهنمای کامل این موضوع در خنک‌کننده پردازنده آمده است.
رم: تعداد اسلات مهم‌تر از عدد روی جعبه است
دو چیز را جدا کنید: چند اسلات رم و حداکثر ظرفیت. اسلات بیشتر یعنی امکان افزودن بعدی، ولی یک واقعیت فنی هم هست که کمتر گفته می‌شود: بردهایی که فقط دو اسلات دارند، معمولاً رم را پایدارتر و روی فرکانس بالاتر اجرا می‌کنند، چون مسیر سیگنال کوتاه‌تر است.
نتیجه‌ی عملی برای خرید:
- اگر می‌خواهید الان ۳۲ گیگ بگیرید و بعد دست نزنید، دو ماژول ۱۶ گیگ روی برد دو اسلاتی یا چهار اسلاتی، هر دو خوب است.
- اگر الان ۱۶ گیگ می‌گیرید و بعد اضافه می‌کنید، برد چهار اسلاتی بگیرید — ولی بدانید پر کردن هر چهار اسلات معمولاً فرکانس را کمی پایین می‌آورد.
- هرگز یک ماژول تنها نخرید اگر بودجه اجازه می‌دهد؛ دو ماژول، پهنای باند را دوبرابر می‌کند و در بازی تفاوتش دیده می‌شود.
ماژول‌های موجود در رم کامپیوتر هستند.
M.2: جایی که بیشترین سوءتفاهم پیش می‌آید
تعداد اسلات M.2 روی جعبه نوشته می‌شود، ولی سه نکته‌ی مهم آن معمولاً در دفترچه پنهان است:
- اشتراک با SATA: در بسیاری از بردها، اسلات M.2 دوم یا سوم لِین‌هایش را با پورت‌های SATA شریک است. وقتی آن درایو را نصب کنید، یک یا دو پورت SATA از کار می‌افتند. اگر هارد مکانیکی هم دارید، این را از قبل حساب کنید.
- نسل هر اسلات یکی نیست: معمولاً فقط اسلات اول PCIe 5.0 یا 4.0 کامل است و بقیه پایین‌ترند. درایو اصلی ویندوز را در اسلات اول بگذارید.
- هیت‌سینک: درایوهای پرسرعت زیر بار نوشتن گرم می‌شوند و در دمای بالا خودشان را کند می‌کنند. وجود هیت‌سینک M.2 روی برد، یک مزیت واقعی است، نه تزئینی.
انتخاب درایو را در حافظه اس اس دی ببینید.
تغذیه‌ی پردازنده (VRM): کجا واقعاً مهم است
VRM بخشی از برد است که برق را برای پردازنده تنظیم می‌کند. روی بردهای ارزان، تعداد فازها کمتر و خنک‌کاری‌شان ضعیف‌تر است. این موضوع برای پردازنده‌ی رده‌پایین و میانی مسئله‌ای ایجاد نمی‌کند، اما اگر پردازنده‌ی پرمصرف رده‌بالا می‌گیرید، برد ضعیف زیر بار طولانی داغ می‌شود و فرکانس را پایین می‌آورد.
قاعده‌ی ساده: پردازنده‌ی رده‌بالا را روی برد رده‌پایین نبندید. اگر بودجه محدود است، پردازنده‌ی یک رده پایین‌تر روی برد متناسب، نتیجه‌ی بهتری از پردازنده‌ی گران روی برد ضعیف می‌دهد. گزینه‌ها در پردازنده.
چیزهایی که معمولاً از قلم می‌افتند
- وای‌فای: نسخه‌ی WiFi 6E یا 7 روی مدل‌های جدیدتر هست. اگر سیستم را با کابل شبکه وصل می‌کنید، لازم نیست پول اضافه بدهید؛ اگر نه، مدل WIFI را بگیرید چون افزودن کارت بعداً دردسر بیشتری دارد.
- شبکه‌ی سیمی: پورت ۲.۵ گیگابیت تقریباً استاندارد شده و بی‌دلیل نیست؛ اگر NAS یا اینترنت پرسرعت دارید، به کار می‌آید.
- USB-C پشت کیس: یکی از رایج‌ترین پشیمانی‌ها. تعداد و نوعش را قبل از خرید ببینید.
- کانکتور USB-C جلوی کیس: اگر کیس شما پورت Type-C جلو دارد، برد باید هدر مربوطه را داشته باشد، وگرنه آن پورت بی‌استفاده می‌ماند.
- به‌روزرسانی بایوس بدون پردازنده: روی بعضی مدل‌ها می‌توان بایوس را فقط با فلش و برق، بدون نصب پردازنده، به‌روز کرد. اگر پردازنده‌ی نسل جدید روی برد موجود در بازار می‌گذارید، این قابلیت می‌تواند شما را از یک دردسر بزرگ نجات دهد.
- هدر فن: تعداد هدرهای فن و پمپ را بشمارید. اگر چند فن کیس و خنک‌کننده‌ی آبی دارید، کم آوردن هدر یعنی ناچار شدن به اسپلیتر.
اگر سمت اینتل می‌روید
منطق انتخاب همان است: سوکت را با پردازنده بخوانید، بعد چیپست را با نیازتان. برای گیمینگ معمول، B860 کافی است و پول صرفه‌جویی‌شده بهتر است به کارت گرافیک برود. Z890 وقتی منطقی است که پردازنده‌ی رده‌بالا دارید یا می‌خواهید اورکلاک کنید.
پرسش‌های پرتکرار
مادربرد گران‌تر بازی را روان‌تر می‌کند؟
نه. در بازی، تفاوت فریم بین دو برد با چیپست مختلف و پردازنده‌ی یکسان ناچیز است. چیزی که برد گران‌تر می‌دهد، تعداد پورت و اسلات بیشتر، تغذیه‌ی قوی‌تر برای پردازنده‌ی پرمصرف و امکانات ارتقای بیشتر است.
برد Micro-ATX برای گیمینگ ضعیف است؟
نه. تنها محدودیت واقعی‌اش تعداد اسلات توسعه و M.2 است. اگر یک کارت گرافیک و یک یا دو درایو دارید، Micro-ATX هیچ کمبودی ایجاد نمی‌کند.
چطور بفهمم این برد پردازنده‌ی من را پشتیبانی می‌کند؟
هر سازنده فهرست سازگاری پردازنده (CPU Support List) را برای هر مدل منتشر می‌کند و در آن نوشته هر پردازنده از کدام نسخه‌ی بایوس به بعد کار می‌کند. اگر مدل برد و پردازنده‌تان را به ما بگویید، قبل از خرید همین را بررسی می‌کنیم.
برد قدیمی‌تر با چیپست نسل قبل بخرم یا نسل جدید؟
اگر پردازنده‌ی نسل جدید می‌گیرید، برد نسل جدید کم‌دردسرتر است چون بایوس آماده دارد. برد نسل قبل وقتی منطقی است که پردازنده‌ی همان نسل را هم با قیمت خوب پیدا کرده‌اید.
جمع‌بندی
ترتیب تصمیم را به هم نزنید: اول سوکت را با پردازنده بخوانید، بعد چیپست را با اینکه اورکلاک می‌خواهید یا نه، بعد اندازه را با کیس، و در آخر تعداد M.2 و رم را با برنامه‌ی ارتقایتان. برای بیشتر سیستم‌های گیمینگ، چیپست میان‌رده (B850 یا B860) نقطه‌ی درست است و پول اضافه بهتر است به کارت گرافیک یا رم برود.
همه‌ی مدل‌ها را در صفحه‌ی خرید مادربرد ببینید. اگر بین دو مدل مردد هستید، پردازنده، کیس و تعداد درایوهایتان را برای ما بفرستید تا سازگاری را قبل از خرید بررسی کنیم. پی سی ماد کالای اصل با گارانتی معتبر عرضه می‌کند، به سراسر ایران ارسال دارد و اگر سیستم را به مجموعه بیاورید، نصب و راه‌اندازی بدون هزینه انجام می‌شود.
امتیاز و دیدگاه‌ها